Interview Joost Sneller (D66)

Over rijksuitgaven, democratisering en leiderschap.

Terugblikkend op de afgelopen jaren, waar heb je je onder het kabinet Rutte III in het bijzonder voor ingezet?

Ik heb veel tijd gestoken in het rapporteur zijn op het gebied van rijksuitgaven om te zorgen dat de Tweede Kamer kan controleren waar het geld naar toe gaat en dat het geld van maatschappelijke meerwaarde creëert. Toen Rob Jetten fractievoorzitter werd, heb ik ook de democratiseringsportefeuille overgenomen. Daar valt ook de staatscommissie Remkes onder, zij heeft gekeken naar de toekomstbestendigheid van het parlementaire stelsel. Ik zet me ervoor in om te zorgen dat het kabinet zoveel mogelijk van die aanbevelingen overneemt en dat deze in wetgeving worden omgezet.

Je staat ook kandidaat voor een volgende termijn. Waar zou je je de komende vier jaar voor in willen zetten?

Eigenlijk is het werk nog niet af. Er liggen nog veel dingen op het gebied van democratisering, zo ligt er bijvoorbeeld een wetsvoorstel voor een nieuw kiesstelsel dat in consultatie is gegaan maar nog bij de Tweede Kamer ingediend moet worden. Wanneer dat in werking treedt, krijgen mensen meer te zeggen in wie hun vertegenwoordigers zijn. Hetzelfde geldt voor het referendum dat nu door de eerste lezing heen is, maar dat nog niet in tweede lezing is gekomen. Ik hoop dat er volgende periode ook een direct gekozen burgemeester komt. De afgelopen periode heeft de Tweede Kamer veel gedaan met betrekking tot de rijksuitgaven, maar straks komt er een nieuwe lichting aan gezien ongeveer 50 procent van de Kamer nieuw zal zijn. Dus het moet nog veel meer in de manier van denken slijpen.

Dit zijn heel ambitieuze doelstellingen. Wanneer zou jouw volgend termijn geslaagd zijn?

Geslaagd vind ik een groot woord. Kijk, meer dan je best kun je niet doen. VVD en CDA zijn zeker op het gebied democratie niet altijd medestanders terwijl ze wel veel zetels bij elkaar schrapen. Dus het hangt af van de vraag: kun je het ook daadwerkelijk voor elkaar krijgen? Ik heb wel het gevoel dat wanneer ik er het maximale aan heb gedaan, ik er met tevredenheid op terug kan kijken. Rob Jetten heeft de kroonbenoeming van burgemeesters voor het eerst sinds Thorbecke uit de grondwet gehaald, dat zijn mooie resultaten. Uiteindelijk doe je het natuurlijk wel daarvoor: iets voor elkaar krijgen.

Is er volgens jou een sector of onderwerp dat in de volgende termijn meer aandacht behoeft? Kun je daar een voorbeeld van noemen?

Ik probeer me vooral in te zetten voor zaken in het algemeen belang waar niet een specifieke achterban voor is, wat vaak zo is binnen de thema’s democratisering en rijksuitgaven. Er zijn weinig Kamerleden die hier heel hard voor lopen omdat er niemand is die je hiervoor een applaus geeft. Er zijn hooguit één professor en één oud-Kamerlid die dat met belangstelling volgen. Er zitten bijvoorbeeld geen belangenorganisaties achter die er een podium voor creëren. Dat het mijn ‘roeping’ zou zijn is een groot woord, maar ik wil me juist daarvoor inzetten.

Op het gebied van de rijksuitgaven (Operatie Inzicht in Kwaliteit) gaat het bijvoorbeeld over het verbeteren van het evaluatiestelsel van de Rijksoverheid. Een ander voorbeeld is de comptabiliteitswet waarin in artikel 3.1 staat dat elk beleidsvoorstel van het kabinet een onderbouwing van de doelstellingen, de doeltreffendheid en de doelmatigheid moet bevatten. Samen met Bart Snels van GroenLinks heb ik een paar jaar geleden een rapport geschreven over dat het kabinet dat helemaal niet doet. We hadden toen vijf verschillende wetsvoorstellen van verschillende vaste Kamercommissies bekeken. Nu loopt er een pilot waarin ze specifiek in de bijlage van een aantal wetsvoorstellen dit moeten doen. Samen met de koepel van universiteiten vragen we wetenschappers om er een soort second opinion op te geven om te zorgen dat het kabinet wordt verplicht om voorstellen beter te onderbouwen en we het de Tweede Kamer makkelijker maken deze beter te controleren. Zodat de Kamer haar wetgevende en controlerende taak serieuzer neemt, in plaats van alleen schande te roepen, Kamervragen te stellen of moties in te dienen.

Niemand heeft hier meteen baat bij: het gaat niet over boeren, het gaat niet over ondernemers, maar over iedereen. Het systeem wordt er beter van. En je hoopt dan dat geld zorgvuldiger wordt uitgegeven en er beter over wordt nagedacht voor er nieuw beleid wordt ingevoerd. Het gaat over de hele Rijksoverheid. Er is niet een specifieke groep die hiervan [deze portefeuille] profiteert, maar het hele systeem moet er beter van gaan werken. De taak van rijksuitgaven loopt eigenlijk door alle commissies heen, en datzelfde geldt voor het verbeteren van de democratie. Als ik het kiesstelsel wijzig zodat mensen meer te zeggen krijgen over wie er in de Kamer zitten in plaats van dat partijen dat doen, dan ben ik daar zelf als relatief anoniem Kamerlid als eerste slachtoffer van. Maar ik denk dat de democratie er beter van wordt. Er is dus niet een specifieke groep waar meer aandacht naar toe moet: het zijn waarschijnlijk mensen uit de regio, het zijn vrouwen en het zijn lager opgeleiden die dan waarschijnlijk beter vertegenwoordigd zijn in de Kamer. Ik heb niet het idee dat ik door een van deze groepen heel erg word ondersteund in deze wet om het maar zo te zeggen. Dat is denk ik voor D66 wel vaker: de algemeenbelanggedachte staat hoog in het vaandel.

D66 zegt, het is tijd voor nieuw leiderschap. Hoe jij blik terug op het premierschap van Rutte van inmiddels tien jaar?

Nou het eindigde beter dan het startte. Ik was beleidsmedewerker toen hij de PVV in de armen sloot en een kabinet maakte waarbij rechts haar vingers erbij kon aflikken. Dat was natuurlijk dramatisch. In dit kabinet heeft hij relatief goede dingen kunnen doen, maar als ik dan kijk naar bijvoorbeeld het klimaatakkoord waarover je hem in het buitenland grote woorden ziet gebruiken, dat is niet dankzij de VVD. Sterker nog, VVD wilde nog in 2017 met de doorrekening van hun partijprogramma niets extra’s doen voor het klimaat ten opzichte van het vorige kabinet. Dat was het plan waarmee zij de verkiezingen in gingen. Veel van de goede dingen zijn niet dankzij hem, maar ze kwamen er wel. Corona heeft hij op zich wel goed gedaan.

Rutte heeft door de jaren heen van alles gevonden over verschillende onderwerpen: hij gaat best wel makkelijk mee met de kleur van de coalitie waar hij in zit. Nu doet hij heel erg alsof hij klimaat belangrijk vindt, maar hij heeft ook campagne gevoerd met ‘windmolens draaien niet op wind, maar op subsidie’, oftewel het is allemaal maar groene gekkigheid. Weer daarvoor heeft hij een pamflet gemaakt met “groen rechts”. Hij heeft daar een soort zigzag in gedaan. Voor D66 betekent nieuw leiderschap wel dat je een visie hebt in waar je naar toe wil en in een consequente lijn uitdraagt wat je wilt. Visie vindt Rutte een vies woord, maar wij vinden het belangrijk. Volgens het Kieskompas is VVD ook uiteindelijk een conservatieve partij waarbij als je het programma leest ze op asielveiligheid en dat soort onderwerpen wel wat willen, maar liever alles houden zoals het is. Al moeten de belastingen wel wat omlaag. Terwijl D66 ziet dat er grote uitdagingen zijn die vragen om grote keuzes voor het klimaat, voor investeringen in het onderwijs, voor de toekomstige generaties. Sigrid Kaag heeft de ervaring, de visie en de wil om die uitdagingen met overtuiging aan te gaan. Dat is voor mij nieuw leiderschap. Daar heeft Nederland behoefte aan. Ik heb niet de indruk dat Rutte de lijsttrekker daar echt hard voor loopt.

In de ideale situatie, hoe hoop je dat het kabinet er na 17 maart uit zal zien?

Het hangt natuurlijk heel erg af van de uitslag en wat er überhaupt mogelijk is. Wij willen een kabinet dat links en rechts verbindt, dat was vorige keer ook de inzet, en dan zo progressief mogelijk. In het Kieskompas zie je ook dat wij, D66, ook helemaal bovenin op de progressieve as zitten. CDA en VVD zitten onderin op het conservatieve vlak, dus wij wilden vorige keer ook het liefst met GroenLinks, alleen toen in GroenLinks helaas uit de onderhandelingen weggelopen. We zouden dus het liefst willen dat er een zo progressief mogelijk kabinet komt dat links en rechts verbindt. Volgens mij is dat waar Nederland uiteindelijk het meest bij gebaat is de komende jaren.